Giảm cân y khoa (GLP-1): Downtime
Giảm cân y khoa nhằm mục đích thẩm mỹ, giảm béo (như thuốc đồng vận thụ thể GLP-1) là việc dùng thuốc vốn để điều trị tiểu đường, v.v. cho mục đích khác với công dụng đã được phê duyệt (sử dụng ngoài chỉ định). Hiệu quả và độ an toàn cho mục đích thẩm mỹ, giảm cân ở người khỏe mạnh chưa được xác lập, và đây là dịch vụ y tế tự chi trả, không thuộc bảo hiểm. Nếu xảy ra tác dụng phụ, có trường hợp không thuộc phạm vi Chế độ cứu trợ thiệt hại do tác dụng phụ của dược phẩm. Hãy chắc chắn nhận được giải thích đầy đủ từ bác sĩ và tránh tự ý sử dụng.
- Tổng quan về downtime
- Diễn biến từ ngày thực hiện đến khi hoàn thiện
- Các triệu chứng thường gặp
- Khi nào có thể làm gì? (Hạn chế trong sinh hoạt)
- Đau và gây tê, gây mê
- Mẹo giúp hồi phục nhanh hơn
- Rủi ro, tác dụng phụ (nói thẳng)
- Khoảng cách và kết hợp với các liệu trình khác
- Phù hợp với ai / Ai nên cân nhắc kỹ
- Câu hỏi thường gặp
Tổng quan về downtime
Hầu như không có downtime về mặt hình thức. Các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, táo bón kéo dài vài ngày đến 1 tuần. Vẫn có thể đi làm bình thường.
Downtime tham khảo là Các triệu chứng tiêu hóa kéo dài khoảng vài ngày đến 1 tuần (thường xuất hiện khi bắt đầu dùng hoặc ngay sau khi tăng liều, có xu hướng nhẹ dần khi cơ thể quen; khác nhau tùy người); thời điểm có thể xuất hiện trước mọi người thường là Phần lớn có thể đi làm ngay từ ngày đầu tiên (vì không có vết thương và hầu như không thay đổi về ngoại hình, nên công việc bàn giấy, tiếp khách hay công việc phải xuất hiện trước đám đông đều có thể tiếp tục bình thường. Tuy nhiên nếu triệu chứng buồn nôn nặng thì đừng cố gắng). Mức độ sưng và bầm tím khác nhau tùy cơ địa và phạm vi thực hiện.
Diễn biến từ ngày thực hiện đến khi hoàn thiện
Chỉ dùng thuốc uống hoặc tiêm, không có vết thương hay sưng. Một số người có thể bắt đầu cảm thấy buồn nôn hoặc giảm cảm giác thèm ăn sau vài giờ. Về cơ bản có thể sinh hoạt như bình thường, nhưng tránh đồ ăn kích thích mạnh hoặc ăn quá nhiều sẽ dễ chịu hơn. Hãy uống nước đều đặn.
Là thời điểm dễ xuất hiện buồn nôn, đầy bụng, táo bón. Một số người bắt đầu cảm thấy giảm thèm ăn và no chỉ với lượng ít. Uống nước đều đặn và ăn từng chút thức ăn dễ tiêu sẽ giúp giảm cảm giác khó chịu. Nếu triệu chứng nặng đến mức hầu như không ăn uống được, đừng cố gắng mà hãy trao đổi với bác sĩ.
Đây là giai đoạn nhiều người thấy các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn dần nhẹ đi khi cơ thể quen với thuốc. Tuy nhiên diễn biến khác nhau tùy người, vẫn có trường hợp còn khó chịu. Nếu táo bón kéo dài, hãy chú ý uống đủ nước và bổ sung chất xơ, nếu không cải thiện nên trao đổi sớm với bác sĩ.
Đây là thời điểm nhiều người thấy cơ thể đã quen với liều ban đầu và các triệu chứng dần ổn định. Một số người bắt đầu cảm nhận sự thay đổi về cảm giác thèm ăn. Lưu ý rằng khi tăng liều tiếp theo, buồn nôn có thể xuất hiện lại tạm thời, nên việc tăng liều cần trao đổi với bác sĩ.
Nếu duy trì được điều trị, một số người bắt đầu cảm nhận thay đổi về thói quen ăn uống và thể trạng. Mức độ thay đổi khác nhau rất nhiều tùy từng người. Nếu tăng liều dần theo từng bước, các triệu chứng tiêu hóa có thể tái xuất hiện ngay sau khi tăng, nên cần điều chỉnh dựa theo tình trạng cơ thể.
Thông thường sẽ duy trì điều trị trong vài tháng tùy theo mục tiêu. Vì khi ngừng thuốc, cảm giác thèm ăn dễ quay trở lại và cân nặng cũng dễ tăng lại, nên việc xây dựng thói quen ăn uống trong thời gian giảm cân, cũng như cách giảm liều hay ngừng thuốc, cần được trao đổi kỹ với bác sĩ. Tránh tự ý ngừng hoặc tiếp tục dùng thuốc theo phán đoán cá nhân.
Thanh biểu thị mức độ sưng mang tính tham khảo (có sự khác biệt tùy từng người).
Các triệu chứng thường gặp
| Triệu chứng | Tần suất | Thời điểm xuất hiện | Thời gian kéo dài | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Buồn nôn, khó chịu ở dạ dày | Cao | Ngày bắt đầu dùng thuốc đến vài ngày sau (tiêm: vài giờ sau; uống: khác nhau tùy người) | Khoảng vài ngày đến 1 tuần (dễ xuất hiện lại mỗi khi tăng liều) | Là triệu chứng khá thường gặp. Có thể xảy ra kèm theo tình trạng giảm cảm giác thèm ăn. Thường nặng hơn khi đói bụng hoặc ăn nhiều đồ dầu mỡ, khẩu phần lớn. |
| Táo bón, tiêu chảy và các rối loạn tiêu hóa khác | Cao | Vài ngày sau khi bắt đầu dùng thuốc trở đi | Vài ngày đến vài tuần (khác nhau tùy người) | Do nhu động ruột chậm lại nên dễ bị táo bón, và ở một số người có thể xuất hiện tiêu chảy hoặc đầy hơi. |
| Giảm cảm giác thèm ăn, cảm giác no chỉ với lượng ít | Cao | Ngày dùng thuốc đến vài ngày sau | Thường kéo dài suốt thời gian dùng thuốc (đây cũng là tác dụng mong muốn của điều trị) | Đây vừa là triệu chứng vừa là tác dụng điều trị mong muốn. Nếu hầu như không ăn được gì hoặc sụt cân quá mức, hãy trao đổi với bác sĩ. |
| Mệt mỏi, uể oải, đau đầu nhẹ | Trung bình | Vài ngày sau khi bắt đầu dùng thuốc | Khoảng vài ngày | Có thể xảy ra trong quá trình cơ thể thích nghi với sự thay đổi về lượng ăn, nước và đường huyết. Cũng cần lưu ý tình trạng thiếu nước và điện giải. |
| Ợ hơi, đầy bụng, cảm giác trào ngược axit dạ dày | Trung bình | Sau khi dùng thuốc | Khoảng vài ngày | Là triệu chứng dễ xảy ra do tốc độ tiêu hóa chậm lại. Ăn từng chút một và chậm rãi có thể giúp giảm bớt. |
| Đỏ, ngứa, nổi cục ở vị trí tiêm | Thấp | Ngay sau khi tiêm đến hôm sau | Khoảng vài ngày | Có thể xảy ra với dạng tiêm. Thay đổi nhẹ vị trí tiêm mỗi lần có xu hướng giúp giảm tình trạng này. |
| Hạ đường huyết (hồi hộp, đổ mồ hôi lạnh, run tay, v.v.) | Thấp | Khi bỏ bữa hoặc khi dùng kèm thuốc hạ đường huyết | Thường hồi phục nếu xử lý đúng cách | GLP-1 dùng đơn độc được cho là ít gây hạ đường huyết, nhưng nếu dùng kèm thuốc hạ đường huyết như thuốc tiểu đường thì cần lưu ý. Nên hỏi trước bác sĩ về cách xử lý khi có triệu chứng để yên tâm hơn. |
Khi nào có thể làm gì? (Hạn chế trong sinh hoạt)
| Hạng mục | Thời điểm có thể trở lại | Điểm lưu ý |
|---|---|---|
| Trang điểm | Có thể ngay từ ngày đầu | Vì không phải liệu trình trên mặt nên không có hạn chế về trang điểm. |
| Rửa mặt | Có thể ngay từ ngày đầu | Không có hạn chế. |
| Tắm vòi sen, tắm bồn | Có thể ngay từ ngày đầu | Nếu không chà xát mạnh vị trí tiêm, có thể tắm bình thường ngay từ ngày đầu. |
| Uống rượu bia | Hạn chế cho đến khi cơ thể quen thuốc | Không phải cấm hoàn toàn, nhưng rượu có thể làm tăng buồn nôn, khó chịu ở dạ dày, và uống rượu khi đói cũng có nguy cơ gây hạ đường huyết. Nên hạn chế cho đến khi cơ thể quen với thuốc. |
| Vận động thể thao | Có thể ngay từ ngày đầu | Vận động vừa phải thậm chí được khuyến khích. Tuy nhiên vì lượng ăn giảm nên khi vận động cường độ cao cần lưu ý nguy cơ thiếu nước, thiếu năng lượng và choáng váng. |
| Xông hơi | Có thể ngay từ ngày đầu | Không có hạn chế về mặt liệu trình. Vì cơ thể dễ mất nước nên hãy bổ sung đủ nước. |
| Ăn nhiều dầu mỡ, khẩu phần lớn | Hạn chế cho đến khi triệu chứng ổn định | Vì nhu động dạ dày chậm lại nên đồ chiên rán, khẩu phần lớn, ăn nhanh có thể làm tăng buồn nôn. Nguyên tắc cơ bản là ăn từng chút và chậm rãi. |
| Tự ý ngừng thuốc hoặc tăng liều | Luôn tuân theo chỉ định của bác sĩ | Tránh việc đột ngột ngừng thuốc vì khó chịu, hay tự ý tăng liều để nhanh có hiệu quả. Việc điều chỉnh liều cần trao đổi và thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ. |
Đau và gây tê, gây mê
Mức độ đau tham khảo là Rất nhẹ. Không cần gây tê. Dạng thuốc uống không gây đau. Dạng tiêm cũng dùng kim rất nhỏ nên thường chỉ hơi châm nhẹ. So với cảm giác đau, phần lớn mọi người thấy khó chịu hơn ở các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, khó chịu ở dạ dày. Cảm nhận khác nhau tùy từng người.
Mẹo giúp hồi phục nhanh hơn
- Luôn tuân thủ nguyên tắc “ăn từng chút và chậm rãi”. Đồ dầu mỡ, khẩu phần lớn, ăn nhanh dễ làm tăng buồn nôn
- Uống nước đều đặn (giúp phòng ngừa buồn nôn, táo bón, mệt mỏi). Với tình trạng đầy bụng, hãy chú ý bổ sung thêm chất xơ
- Không để bụng đói quá lâu. Nếu bỏ bữa hoàn toàn, đôi khi ngược lại sẽ thấy khó chịu hơn hoặc gây hạ đường huyết
- Với dạng tiêm, mỗi lần thay đổi vị trí tiêm một chút có xu hướng giúp giảm nổi cục, đỏ da
- Bắt đầu từ liều nhỏ rồi tăng dần từ từ sẽ giúp giảm gánh nặng cho cơ thể. Nên trao đổi với bác sĩ về thời điểm tăng liều
- Khi có triệu chứng khó chịu, đừng chịu đựng mà hãy trao đổi sớm với bác sĩ. Việc dùng kèm thuốc chống nôn hoặc điều chỉnh liều có thể giúp dễ chịu hơn
Rủi ro, tác dụng phụ (nói thẳng)
- Trong một số ít trường hợp có thể gây viêm tụy (đau bụng dữ dội, đau lưng, nôn kéo dài, v.v.), nếu đau bụng dữ dội kéo dài cần đi khám ngay
- Có thể xảy ra triệu chứng sỏi mật, túi mật hoặc tình trạng khó chịu do giảm cân nhanh. Nếu có triệu chứng đáng lo, hãy trao đổi sớm
- Hiệu quả và cách xuất hiện tác dụng phụ khác nhau rất nhiều tùy từng người, không thể đảm bảo kết quả giảm cân. Cũng cần hiểu rằng khi ngừng thuốc, cảm giác thèm ăn và cân nặng dễ quay trở lại
- Khi dùng kèm thuốc hạ đường huyết như thuốc tiểu đường, nguy cơ hạ đường huyết có thể tăng lên. Hãy luôn khai báo đầy đủ các thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng
- Người đang mang thai hoặc có khả năng mang thai, đang cho con bú, hoặc có một số bệnh nền nhất định (tiền sử viêm tụy, một số bệnh tuyến giáp, v.v.) có thể không được sử dụng hoặc cần thận trọng khi dùng
- Việc mua qua các kênh không chính thức (như nhập khẩu cá nhân) tiềm ẩn nguy hiểm vì không thể xác nhận chất lượng và độ an toàn. Hãy luôn sử dụng dưới sự thăm khám và kê đơn của bác sĩ
Khoảng cách và kết hợp với các liệu trình khác
Nếu muốn có ngoại hình đẹp cho sự kiện quan trọng như đám cưới, buổi chụp ảnh, vì hiệu quả giảm cân thường xuất hiện chậm rãi trong vài tháng, nên bắt đầu thực hiện từ khoảng 2–3 tháng trước là mức tham khảo. Ngược lại, để tránh buồn nôn khi mới bắt đầu hoặc ngay sau khi tăng liều trùng với sự kiện, nên tránh bắt đầu mới hoặc tăng liều trong khoảng 1–2 tuần trước sự kiện. Thông thường sẽ tiếp tục theo khoảng cách quy định riêng cho từng loại thuốc, ví dụ thuốc uống hàng ngày, thuốc tiêm mỗi tuần một lần. Liều lượng bắt đầu từ mức thấp và tăng dần theo từng bước tùy theo mức độ thích nghi của cơ thể. Tránh tự ý tăng giảm liều, hãy tuân theo chỉ định của bác sĩ.
| Liệu trình kết hợp | Thời điểm | Khoảng cách cần chờ | Lý do |
|---|---|---|---|
| Phẫu thuật hút mỡ và các phẫu thuật ngoại khoa khác | Cần cách quãng | Cân nhắc ngưng thuốc trước phẫu thuật (cần trao đổi với bác sĩ) | GLP-1 có tác dụng làm chậm quá trình tống xuất thức ăn khỏi dạ dày, nên trước khi gây mê toàn thân hoặc phẫu thuật có thể cần cân nhắc tạm ngưng thuốc. Nếu bạn dự định thực hiện các phẫu thuật như hút mỡ, hãy luôn khai báo trước việc đang sử dụng thuốc. |
| Truyền dưỡng chất, tiêm thẩm mỹ | Có thể cùng ngày | Có thể cùng ngày | Vì cơ chế tác dụng khác nhau và cũng không có downtime về mặt hình thức, nên đây là liệu trình dễ kết hợp trong cùng ngày. Khi cơ thể không khỏe, đừng cố gắng. |
| Tiêm Botox, filler HA (axit hyaluronic) | Có thể cùng ngày | Có thể cùng ngày | Khác cả về tác dụng lẫn vị trí so với các liệu trình tiêm vào mặt, nên ít ảnh hưởng lẫn nhau và thường có thể thực hiện trong cùng ngày. |
| Liệu trình máy như HIFU, laser | Có thể cùng ngày | Có thể cùng ngày | Điều trị giảm cân bằng thuốc uống, tiêm dưới da và liệu trình máy cho da, chảy xệ ít gây ảnh hưởng lẫn nhau, nên có xu hướng dễ kết hợp trong cùng ngày. Khi cơ thể không khỏe, đừng cố gắng. |
| Các thuốc uống khác (thuốc uống đường miệng) | Cần cách quãng | Lệch thời điểm uống thuốc (cần trao đổi với bác sĩ) | Do quá trình tống xuất dạ dày chậm lại, có thể ảnh hưởng đến sự hấp thu của các thuốc uống cùng lúc. Nếu đang dùng thuốc thường xuyên, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về thời điểm uống thuốc. |
Phù hợp với ai / Ai nên cân nhắc kỹ
Phù hợp
- Người gặp khó khăn trong việc ăn kiêng và muốn kiểm soát cảm giác thèm ăn
- Người có chỉ số BMI cao và được bác sĩ đánh giá là nên giảm cân về mặt y khoa
- Người từng bị tăng cân trở lại nhiều lần, muốn thực hiện với sự hỗ trợ y khoa
Nên cân nhắc kỹ
- Người đang mang thai, đang cho con bú, hoặc đang mong muốn mang thai
- Người có tiền sử viêm tụy, hoặc có bệnh nền cần tránh sử dụng như một số bệnh tuyến giáp
- Người muốn giảm cân thêm vì mục đích thẩm mỹ dù đã ở mức gầy (nằm ngoài chỉ định y khoa)
- Người không muốn cải thiện lối sống (ăn uống, vận động) mà chỉ muốn dựa hoàn toàn vào thuốc